Against the odds – a conversation about our Roma community/ Wbrew wszystkiemu – porozmawiajmy o naszych Romach

Many, if not most, have met someone from the Roma community.  The Roma, an ethnic minority group of north Indian origin, are found all over the world and hold a set of unique customs and traditions that define their cultural identity.  Statistics vary because of the difficulty in conducting accurate censuses, but in Poland they are thought to number in the tens of thousands.   They are unique among the ethnic groups discussed here because of the number of circulating myths, legends and superstitions that have developed in Polish society leading to a whole slew of stereotypes and prejudices.  But what does it mean to be Roma today in Poland, a country recently welcomed into the EU?  Has Poland shifted or improved in its ability to deal with social problems within the Roma community: illiteracy, unemployment and assimilation? A few examples, one from Wroclaw, one from Kamienna Gora give a sober but optimistic glimpse into the future.

Fot. Brochow in Wroclaw is largly occupied by Roma community/ Wrocławski Brochów jest zamieszkany w znacznej części przez Romów.

Mr. Józef Mastej from Wroclaw is the president of the Roma Association, “Romani Bacht” (Romani Happiness, in the Romani language), whose primary objective has been to help the local Roma community integrate into Polish society, since its inception in 2004.  The biography of this courageous man is remarkable.   He is of Roma origin but is more or less complete assimilated into Polish society, so has a natural ability to act as a conduit between majority and minority.  His activities started many years ago when, as a young boy, Mastej benefited from integrative activities with his peers, trips into the woods, tournaments, and travel abroad, which helped him feel both Roma but also Polish.  Mastej maintains that sport can be a valuable tool for helping to assimilate, and is working to collapse ethnic and cultural divisions among sports teams.  An example is a hockey team for both Polish and Roma youths which has been run continuously since 1975: “it is very important for children to get to know each other…I’ve even seen young Polish kids making an effort to learn some Roma words.”  The process of integration does not always occur spontaneously, and it is up to each of us to support it, even in small ways.

In addition to the Hockey team, Mastej’s organization has helped with other issues particular to children and teens.  At the beginning these kinds of activities were “very difficult,” as it was difficult to encourage local institutions and parents to participate and support events aimed at fighting stereotypes by having Roma and Polish children in the same classroom.  “Polish parents are still reluctant to allow their children to share classrooms with Roma children…this is based on stereotypes that I’m interested in fighting,” explains Mastej, who describes himself as a Roma activist.  At the same time, Mastej sees the necessity of opening up the Roma community to certain changes. “It is time to learn and understand the intentions of the Polish people,” he notes.  Critical of certain aspects of the Polish attitude towards Roma, he acknowledges that at least part of the problem lies some ongoing suspicions in the Roma community, not just about Poles, but about activities of organizations like Romani Bacht.  The fundamentals are coming into place for a true dialogue to take place.

Fot. Meeting with Mr Jozef Mastej in his dreaming centre of Roma culture in Brochow./ Spotkanie z panem Józefem Mastejem w jego wymarzonym centrum kultury romskiej na Brochowie.

Hockey games and children’s activities are only part of the integrative agenda of this organization—music has also been used to share culture.  The Roma spirit expressed through song.  The Romani Bacht team has worked in Wroclaw for years publicizing Roma performances festivals and concerts, in the face of strong stereotypes against Roma culture.  In 2010, thanks to support from EU programs, the team has constructed a professional recording studio for Roma musicians which has already produced an album reckoning back to the golden years of Roma jazz.  “My dream is to create a center of Roma culture,” admits Mast. He is also optimistic in light of the announcement that Wroclaw will be a European Capital of Culture in 2016.

Illiteracy among Polish citizens of Roma descent is very much a taboo subject, as it is an embarrassment for society as a whole.  In theory, Poland is a place where all citizens, regardless of religion, ethnicity or nationality, are entitled to free access to education.  So, it becomes difficult to explain the huge deficits among children of Roma descent.  It is not in keeping with Poland’s position as a modern democratic state nor with Poland’s centuries old unofficial motto, “As the youth of the nation go, so goes the nation.”  The problem of educational exclusion of Roma children remains vital and central among the issues facing 21st century Polish democracy.

“Educational Assistants for Roma Children” is an institution that has operated in Poland since 2004, created in order to promote educational access in the Roma community.  Mr. Robert Bladycz of Kamienna Gora in Lower Silesia has held the office since its inception, and notes that “without a precedent to work off of, it was hard to know what exactly my role would be.” As it turns out, the assistant has become  “a kind of mediator between teachers, educators, authorities, Roma students and their parents, but also an adviser on strictly educational matters.”  Bladycz speaks about the daily hardships that his work entails, particularly the challenge of earning the trust of parents, students and administrators who were originally suspicious about the new position.  The passion that Bladysz pours into his work, derives from his own personal experience as a person who went through many of the same struggles. Bladycz knows “from personal experience how unevenly Roma children are treated in the Polish education system, and am committed to changing the situation… the real goal is to increase the number of young Roma leaders in the community.”

Doubtless activists like Bladycz help accelerate the integration of Roma into Polish society, allowing us to look optimistically towards a future in which young people will be knowledgeable about different minority groups, treating them with respect.  He has also succeeded in teaching Roma youth their rights as citizens, encouraging them to reclaim their participation in the social and political life of the country.  “In Stone Mountain, there is not a single Roma child who does not attend school—this is the fruit of our labor,” explains Robert, but it is not easy as “the families of each of the 45 Roma children in this community need to be approached individually, and we must always remember that many of these children still speak Polish poorly… a difficult situation since this means that many of these children are still shunted into schools for mentally handicapped kids.”  In addition to serving as Education Assistant and Advisor to the Ombudsman, Bladycz has also served as organizer of joint Polish-Roma initiatives for children, in order to help break down stereotypes and prejudices.  “Such trips,” he remarks, “require huge amounts of work and are logistically taxing, but they give me incredible strength.”  Romani activists like Mast in Wroclaw and Bladycz in Stone Mountain, have traced the significant progress made within Polish society, as it strives for social equality, equal rights, and to ascend to a true, modern democratic nation.

Text: Daniel Jezierski

Translation into English: David Liebers

Chyba każdy spotkał w swoim życiu Roma, czy też Cygana, jak czasem nazywa się przedstawicieli tej wyjątkowej społeczności albo grupy etnicznej pochodzenia indyjskiego, bo rozsiani na obszarze całego globu, zawsze wyróżniali się restrykcyjnym przestrzeganiem charakterystycznych dla siebie zwyczajów i zasad, które stanowią o ich tożsamości oraz wynikają z subiektywnego rozumienia treści kultury romskiej. Na obszarze Polski może ich mieszkać od kikunastu do kilkudziesięciu tysięcy – statystyki nie podają jednoznacznej liczby, tak jak niejednoznaczne i trudne jest sklasyfikowanie mniejszości romskiej w ogóle. Wyjątkowej tutaj, bo zupełnie innej od pozostałych grup narodowościowych i etnicznych zamieszkujących Rzeczpospolitą; na ich temat od czasów starożytnych krąży tyle samo mitów, legend i przesądów, co powstało stereotypów i uprzedzeń. Kim są współcześni Romowie mieszkający na początku dwudziestego pierwszego wieku w Polsce, kraju aspirującym do miana nowoczesnego członka Unii Europejskiej? Czy wkrótce uda im się zrobić milowy krok naprzód w rozwiązniu ich kluczowych problemów społecznych, jakimi są chroniczna bieda, bezrobcie, analfabetyzm i brak asymilacji z resztą społeczeństwa? Dwa pozytywne przykłady zaprezentowane poniżej, z Wrocławia i Kamiennej Góry, pokazują zachodzące zmiany, które pozwalają nam patrzeć optymistycznie na przyszłość.

Pan Józef Mastej z wrocławskiego Brochowa jest prezesem Stowarzyszenia Romów, Romani Bacht (w języku romani: cygańskie szczęście), którego nadrzędnym celem od 2004 roku jest integracja lokalnej ludności pochodzenia romskiego z polskim społeczeństwem. Biografia tego odważnego człowieka nie należy do zupełnie przeciętnych, a aktywność i zaangażowanie na polu walki o równość w traktowaniu mniejszości romskiej to lata jego zmagań z nieprzychylnym prawom człowieka systemem, biurokracją, nieufnością, a czasem wręcz wrogością każdej ze stron. Jako Rom z pochodzenia, całkowicie zasymilowany z polskim społeczeństwem i mieszkający w państwie, w którym zdobył wykształcenie, jest prezes stowarzyszenia jak gdyby naturalnym łącznikiem pomiędzy dominującą większością, której część stanowi oraz mniejszością, z którą się identyfikuje. Rozumie potrzeby jednych oraz argumenty drugich, co decyduje o jego szczególnej roli pośród społeczności. Wszystko zaczęło się jeszcze wiele lat temu, gdy pan Józef jako młody chłopak zaangażował się w lokalnym klubie sportowym, gdzie szybko zintegrował się z rówieśnikami; potem były wspólne wyjazdy na treningi, turnieje, czasem odbywające się za granicą. Pan Mastej rozumie dziś jak istotna jest integracja, choćby poprzez sport, w którym znikają wszelkie podziały narodowościowe czy kulturowe – prowadzona przez niego drużyna hokeja na trawie dla młodzieży polskiej i romskiej z Brochowa istnieje bezustannie od 1975 roku: ,,to bardzo ważne by dzieci młodsze i starsze razem ze sobą spędzały czas, poznawały się nawzajem (…), zdarza się nawet, że polska młodzież uczy się słów romskich od swoich rówieśników’’, zauważa. Ten proces integracji nie nastąpi samoistnie, zadaniem każdego z nas jest bowiem wspierać go wszelkimi środkami, bo nie ma chyba lepszego sposobu przełamania stereotypów i uprzedzeń niż bezpośredni kontakt z drugim człowiekiem.

Oprócz drużyny hokejowej, na Brochowie istnieje również świetlica dla dzieci i młodzieży prowadzona przez stowarzyszenie Romani Bacht: ,,początki były bardzo trudne’’, wspomina pan Józef Mastej i opowiada o wsparciu lokalnej fundacji PROM z Wrocławia w organizowaniu zalążków ich działalności; ,,polscy rodzice z osiedla wciąż jeszcze niechętnie zezwalają swoim dzieciom na wspólne zajęcia na świetlicy z dziećmi romskimi (…), a ja chcę zwalczyć ten stereotyp, chcę współpracować z ludźmi, bo człowiek się liczy…’’, stwierdza jednoznacznie romski aktywista. Równocześnie pan Józef dostrzega konieczność otwierania się Romów na innych: ,,najwyższy czas, by poznali i zrozumieli intencje Polaków’’, zauważa. Krytyczny stosunek do niektórych aspektów zachowania ziomków, konieczny przecież by wyjść z dialogiem do większości, ale też częsty brak zrozumienia intencji, wzbudza nieufność pośród niektórych członków społeczności romskiej wobec działalności Romani Bacht i innych organizacji jej podobnych, co wydaje się obecnie największym problemem w procesie integracji. ,,Mieszkamy w Polsce i w gruncie rzeczy czujemy się Polakami’’, mówi pan Mastej i dodaje: ,,generalnie, mieszkańcy osiedla są pozytywnie nastawieni do Romów, a współpraca z władzami miasta idzie ku lepszemu – w ten sposób otwiera się droga dialogu, bo my chcemy tutaj coś zbudować, chcemy zapraszać do poznania nas.’’

Integracja w szerokim tego słowa znaczeniu może odbywać się nie tylko na płaszczyźnie rywalizacji sportowej, ale spoiwem ponad podziałami równie dobrze może być muzyka, uniwersalny zapis dźwięków przypisany danej kulturze, który nie zna pojęcia granicy, ograniczoności. Cygańska dusza, romski ekspresjonizm i temperament wyrażony w lirycznych pieśniach, tęsknych piosenkach, żywiołowym tańcu przy rytmicznym takcie w muzyce – czy znajdziemy coś równie oryginalnego i prawdziwego, w naszych czasach powodzi gwiazd kiczu oraz pop kultury, co daje nam obecność romskiego żywiołu? Zespół Romani Bacht działający przy wrocławskim stowarzyszeniu od wielu lat upowszechnia ten unikalny kawałek dobrej muzyki przy okazji licznych występów na festiwalach i koncertach, w ten sposób przełamując niechęć niektórych i ich stereotypy. W 2010 roku, dzięki wsparciu programu pomocowego dla środowiska ze strony Unii Europejskiej powstało profesjonalne studio nagrań na Brochowie, którego pierwszym rezultatem jest płyta Gitan Swing – ciekawa propozycja nawiązująca do złotych lat cygańskiego jazzu. ,,Moim marzeniem jest stworzenie tutaj, na Brochowie, prawdziwego centrum kultury romskiej’’, przyznaje pan Józef Mastej i dodaje, że duże nadzieje na uzyskanie wsparcia w tym projekcie związane są w związku z ogłoszeniem Wrocławia Europejską Stolicą Kultury 2016; ,,na ile wystarczy mi sił, tyle będę działał’’, wyznaje prezes stowarzyszenia i konkluduje: ,,gdybym nie wierzył w powodzenie projektów, nie był optymistą, to nigdy nie zajmowałbym się tym, czym się zajmuję.’’

Analfabetyzm istniejący pośród polskich obywateli pochodzenia romskiego na początku dwudziestego pierwszego wieku pozostaje wciąż tematem tabu, bo to wstydliwy problem dotyczący całego naszego społeczeństwa – w teorii wszystkim obywatelom Rzeczypospolitej, niezależnie od wyznawanej religii, narodowści czy pochodzenia etnicznego, przysługuje bezpłatny dostęp do edukacji, jest to wręcz nasz oczywisty obowiązek; jak zatem wytłumaczyć przyzwolenie społeczne na wykluczenie części młodzieży romskiej z państwowego systemu oświaty, zresztą przy całkowitej zgodzie ich niewykształconych i zacofanych cywilizacyjnie rodziców, gdzie zdrowe dzieci romskie są wciąż celowo umieszczane w specjalnych placówkach przeznaczonych dla dzieci opóźnionych w rozwoju. Nie przynosi to ze sobą ani pozytywnego wizerunku dla nowoczesnego państwa, ani chwały dla jego obywateli nazywających się Europejczykami. ,,Takie będą Rzeczypospolite, jakie ich młodzieży chowanie’’ – ta wyrażona przed kilkoma wiekami uniwersalna prawda moralna jest stale aktualna, bo tyko poprzez właściwą edukację będziemy w stanie zbudować rozumne i świadome swych praw oraz obowiązków społeczeństwo obywatelkie o solidnych podstawach osadzonych na gruncie zasad powszechnej tolerancji oraz szacunku dla różnorodności. Dopóki problem wykluczenia młodzieży romskiej z państwowego systemu oświaty istnieje, dopóty proces asymilacji grupy mniejszościowej z większością społeczeństwa pozostaje zawieszony w próżni, a system zwany tu demokracją poddany pod wątpliwość.

Asystent edukacji dzieci romskich to instytucja działająca przy placówkach oświaty na terenie Rzeczypospolitej od 2004 roku, powołana do życia w celu usuwania barier w procesie integracji młodzieży należącej do grupy mniejszościowej, istniejących w polskiej szkole. Pan Robert Bladycz z Kamiennej Góry na Dolnym Śląsku od początku działania projektu rządowego pełni swą funkcję w miejscowej szkole: ,,najtrudniejszy był dla mnie początek, ponieważ nie wiadomo było czym dokładnie taki asystent miałby się zajmować, nie było precedensu w przeszłości (…)’’, przyznaje romski działacz oraz aktywista na rzecz poprawy warunków życiowych lokalnej społeczności i dodaje: ,,asystent jest swego rodzaju mediatorem, pośrednikiem w szkole pomiędzy nauczycielami, wychowawcami i władzami placówki z jednej strony oraz z drugiej, z romskimi uczniami i ich rodzicami, z którymi jest najwięcej pracy (…), spełniam tutaj funkcję jak gdyby kontrolną, mam wspomagać również w kwestiach wychowawczych.’’ Pan Robert Bladycz opowiada o codziennych trudach w swej pracy, gdzie niezwykle ciężko było mu zdobyć zaufanie i autorytet, zarówno pośród podejrzliwych wobec nowej instytucji pracowników szkół, jak i niechętnych placówce rodziców dzieci należących do mniejszości etnicznej. Z pewnością energię do pracy u podstaw i pełne zaangażowanie w swoją życiową misję pan Robert czerpie z własnych doświadczeń: ,,jako osoba pochodzenia romskiego wykształcenie zdobyłem z wielkim trudem; (…) wiem z autopsji jak nierówno są traktowane romskie dzieci w polskiej szkole i dlatego chcę mieć teraz wpływ na zmiany; (…) potrzeba tutaj jednak więcej romskich liderów, a cała nadzieja w młodym pokoleniu.’’

Bez wątpienia tacy aktywiści jak pan Bladycz przyczyniają się do przyspieszenia procesu integracji mniejszości romskiej z polskim społeczeństwem, co pozwala nam optymistycznie patrzeć w przyszłość, bowiem młodzież wychowywana dziś w duchu tolerancji i poszanowania odmienności za kilkanaście lub nawet za kilka lat, w pełni świadoma swych praw obywatelskich, upomni się o swoje pełnoprawne uczestnictwo w życiu społecznym i politycznym kraju. ,,W Kamiennej Górze nie ma ani jednego dziecka romskiego, które nie uczęszczałoby do szkoły i to jest nasz sukces’’, zapewnia pan Robert, ale jak dalej zauważa: ,,dla ogólnej liczby 45 romskich dzieci mieszkających na terenie gminy, gdzie do każdego z uczniów, każdego przypadku trzeba podejść indywidualnie, jest tylko dwóch asystentów; trzeba pamiętać, że niektóre z romskich dzieci wciąż słabo posługuje się językiem polskim (…), bardzo trudna sytuacja jest na przykład w Wałbrzychu i innych miastach na terenie całego kraju, gdzie wielu z nich osadzanych jest nadal w szkołach dla dzieci opóźnionych umysłowo.’’ Oprócz funkcji asystenta edukacji oraz doradcy Rzecznika Praw Obywatelskich, pan Robert Bladycz co roku jest współorganizatorem wspólnych kolonii integracyjnych dla dzieci polskich oraz romskich, bo jak sam podkreśla, tyko poprzez przebywanie ze sobą, poznawanie się, możemy przełamywać bariery, stereotypy i uprzedzenia: ,,takie wyjazdy wymagają ogromnego nakładu pracy i czasem zastosowania specjalnych środków ostrożności przez ich organizatorów, ale za każdym razem, gdy widzę efekty swojej działalności, to daje mi niebywałą siłę.’’ Romscy aktywiści, jak pan Mastej z Wrocławia czy pan Bladycz z Kamiennej Góry, wytyczając sobie cele i kierunek swej działalności, wskazują na istotne zmiany zachodzące wśród romskiej społeczności od kilku lat – czy polskie społeczeństwo wreszcie je zauważy by wesprzeć swych współobywateli w walce o równe prawa i udowodni tym samym, że jest nowoczesnym, demokratycznym narodem we współczesnej, zjednoczonej już Europie?

About voicesfrompoland

Just a student interested in Polish ethnic minority groups.
This entry was posted in Uncategorized. Bookmark the permalink.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s